मित्रांनो, पत्रकारिता जगात एक धक्कादायक घटना घडली आहे! प्रतिष्ठित वॉशिंग्टन पोस्ट या वृत्तपत्राने आपल्या युक्रेन वार्ताहर लिझी जॉन्सन ला नोकरीवरून काढून टाकलं आहे – आणि ते देखील युद्धक्षेत्राच्या मध्यभागी! अशा वेळी जेव्हा ती युक्रेनमधील कठोर हिवाळ्यात, वीज-पाणी नसताना, अंधारात headlamp च्या उजेडात महत्त्वाचे वृत्तलेखन करत होती तेव्हा तिला ही कळवणूक आली. “I have no words. I’m devastated” (माझ्याकडे शब्द नाहीत, मी उद्ध्वस्त झाले आहे) असं तिनं X (पूर्वीचं Twitter) वर लिहिलं आहे. पण नेमकी कोण आहे ही लिझी जॉन्सन आणि का महत्त्वाची आहे ही घटना?
या लेखात आम्ही तुम्हाला सविस्तर सांगणार आहोत की लिझी जॉन्सन कोण आहे, तिचे पत्रकारितेतील योगदान काय आहे, युक्रेनमध्ये कोणत्या परिस्थितीत काम करत होती, वॉशिंग्टन पोस्टनं का काढलं तिला, किती जणांना कामावरून काढण्यात आलं आणि जागतिक पत्रकारितेसाठी याचा काय अर्थ आहे. खासकरून वृत्तलेखन आणि मीडियामध्ये स्वारस्य असणाऱ्यांसाठी ही घटना विचारप्रवर्तक आहे. मग शेवटपर्यंत वाचा आणि तुमचे विचार नक्की सांगा!
Also Read
कोण आहे लिझी जॉन्सन – पुरस्कारप्राप्त पत्रकार
दोस्तांनो, पहिलं जाणून घेऊया की नेमकी कोण आहे ही लिझी जॉन्सन. Nebraska येथील मूळ रहिवासी असलेली लिझी जॉन्सन हिनं 2021 मध्ये वॉशिंग्टन पोस्ट मध्ये प्रवेश केला. तिच्या आधी ती The San Francisco Chronicle मध्ये staff writer म्हणून काम करत होती. वॉशिंग्टन पोस्टमध्ये तिनं सुरुवात तपास विभागात केली होती जिथे ती narrative accountability team वर काम करत होती – तपास पत्रकारितेची कठोरता आणि कथा सांगण्याची शक्ती यांचं मिश्रण करत. यानंतर तिला आंतरराष्ट्रीय विभागात स्थानांतरित करण्यात आलं आणि ती युक्रेनची वार्ताहर म्हणून नियुक्त झाली.
लिझी ही अत्यंत सन्मानित पत्रकार आहे. तिला Livingston Award for Young Journalists साठी चार वेळा अंतिम फेरीत निवड झाली आहे, सर्वात अलीकडे आंतरराष्ट्रीय वृत्तलेखनासाठी. California च्या भीषण जंगलातील आगीचं तिनं सखोल वृत्तव्याप्ती केली होती ज्याचा परिणाम म्हणून तिनं ‘Paradise: One Town’s Struggle to Survive an American Wildfire’ हं पुस्तक लिहिलं. हे पुस्तक इतकं यशस्वी झालं की Apple ने ‘The Lost Bus’ नावाचा चित्रपट बनवला ज्यात Matthew McConaughey आणि America Ferrera यांनी काम केलं! याच वरून तिच्या पत्रकारितेची गुणवत्ता आणि प्रभाव समजतो. ती केवळ बातम्या देत नाही तर मानवी कथा सांगते ज्या हृदयाला स्पर्श करतात.
युक्रेनमध्ये कोणत्या भयंकर परिस्थितीत काम करत होती
मित्रांनो, आता समजून घेऊया की युक्रेनमध्ये किती कठीण परिस्थितीत काम करत होती लिझी. जानेवारी 2026 मध्ये तिनं एक पोस्ट शेअर केली होती ज्यात तिनं स्वतःचा कामाचा अनुभव शेअर केला होता. तिनं लिहिलं होतं – “Waking up without power, heat, or running water. (Again.)” म्हणजेच वीज नाही, गरम पाणी नाही, पिण्याचं पाणी नाही – अशा परिस्थितीत उठणं आणि कामाला लागणं! तिनं स्वतःचा एक फोटो शेअर केला होता ज्यात ती कारमध्ये बसून काम करताना दिसत होती. तिनं पुढे लिहिलं – “Warming up in the car, writing in pencil — pen ink freezes — by headlamp” म्हणजेच कारमध्ये बसून गरम व्हायचं, पेन्सिलने लिहायचं कारण pen ची शाई गोठते आणि सगळं काही headlamp च्या उजेडात करायचं!
असं Kyiv (कीव) शहरात काम करणं कितं कठीण असेल याची कल्पनाच येत नाही. रशियाच्या आक्रमणानंतर युक्रेनमध्ये आधारभूत सुविधांचा नाश झाला आहे. वीज पुरवठा अनियमित आहे, गरम पाण्याची सोय नाही आणि हिवाळ्यात अत्यंत थंडी असते. अशा परिस्थितीत लिझी निर्भयपणे राहून जगाला युक्रेनातील परिस्थितीची खरी माहिती देत होती. तिनं आपल्या पोस्टमध्ये आणखी लिहिलं होतं – “Despite how difficult this job can be, I am proud to be a foreign correspondent at The Washington Post” म्हणजेच हे काम कितीही कठीण असलं तरी वॉशिंग्टन पोस्टची परदेशी वार्ताहर असण्याचा तिला अभिमान होता. पण काही आठवड्यांनंतरच तिला नोकरीवरून काढण्यात आलं!
वॉशिंग्टन पोस्टनं का काढलं – 300 पत्रकारांना बाहेरचा रस्ता
भाऊ, आता महत्त्वाचा प्रश्न – का काढलं तिला? वॉशिंग्टन पोस्टनं एक मोठा निर्णय घेतला आहे आपल्या operations कमी करण्याचा. वृत्तपत्रानं जाहीर केलं की एक तृतीयांश कर्मचारी सर्व विभागांमधून काढून टाकण्यात येणार आहेत – फक्त वृत्तकक्षच नाही तर इतर विभागांमधूनही. एकूण 300 पेक्षा जास्त पत्रकार या कपातीत समाविष्ट झाले आहेत! Executive editor Matt Murray यांनी कर्मचाऱ्यांना सांगितलं की वॉशिंग्टन पोस्ट आता आपलं focus राष्ट्रीय राजकारण, व्यवसाय आणि आरोग्य यांवर संकुचित करणार आहे. म्हणजेच आंतरराष्ट्रीय वृत्तलेखनाला कमी महत्त्व दिलं जाणार आहे.
या निर्णयाचा भाग म्हणून Kyiv bureau (युक्रेन कार्यालय) पूर्णपणे बंद करण्यात आलं आहे. हे अत्यंत वादग्रस्त निर्णय आहे कारण युक्रेन-रशिया युद्ध सुरूच आहे आणि जगाला प्रामाणिक वृत्तलेखनाची गरज आहे. युक्रेन bureau प्रमुख Siobhán O’Grady यांनीही आपल्या पोस्टमध्ये लिहिलं – “It’s been the honor of my life to serve as Washington Post bureau chief in Ukraine” म्हणजेच युक्रेनमध्ये वॉशिंग्टन पोस्टची bureau प्रमुख म्हणून सेवा करणं हा माझ्या आयुष्यातील सर्वात मोठा सन्मान होता. स्थानिक कर्मचाऱ्यांना काही प्रमाणात काम चालू ठेवण्याची अपेक्षा आहे पण मुख्य bureau बंद होणार आहे. यामुळे युक्रेनातील महत्त्वाच्या घडामोडींचं वृत्तव्याप्ती कमकुवत होण्याचा धोका आहे.
जागतिक पत्रकारितेसाठी याचा काय अर्थ?
मित्रांनो, ही घटना फक्त एका पत्रकाराबद्दल नाही – ही संपूर्ण जागतिक पत्रकारितेसाठी चिंताजनक आहे. वॉशिंग्टन पोस्ट सारखी प्रतिष्ठित वृत्तपत्रं जर आंतरराष्ट्रीय वृत्तव्याप्ती कमी करत असतील तर युद्धक्षेत्रातून खरी माहिती कोण देणार? लिझी सारखे समर्पित पत्रकार जीव धोक्यात घालून काम करतात – वीज नाही, पाणी नाही, बॉम्बस्फोटाचा धोका असतानाही ते सत्य जगापुढे आणतात. पण जेव्हा त्यांना अशा कठीण परिस्थितीत नोकरीवरून काढलं जातं तेव्हा इतर पत्रकारांना निराशा होते. हा निर्णय आर्थिक कारणांमुळे घेतला असेल पण याचे परिणाम दूरगामी आहेत.
आंतरराष्ट्रीय वृत्तव्याप्ती महाग असते – पत्रकारांना परदेशात पाठवायचं, त्यांच्या सुरक्षेची व्यवस्था करायची, equipment पुरवायचं – यात खूप खर्च येतो. पण लोकशाहीसाठी हे आवश्यक आहे. युद्ध, मानवी हक्क उल्लंघन, राजकीय घडामोडी – याबद्दल स्वतंत्र वृत्तलेखन नसेल तर फक्त सरकारी propaganda पसरतो. अनेक वृत्तपत्रं आणि मीडिया संस्था आर्थिक संकटात आहेत कारण digital युगात traditional journalism ला आव्हान आहे. पण त्यामुळे गुणवत्तापूर्ण पत्रकारिता बळी जाऊ नये. लिझी जॉन्सन सारख्या talented आणि समर्पित पत्रकारांना मदत आणि समर्थन हवं आहे, नोकरीवरून काढायचं नाही. Shashi Tharoor यांचा मुलगा सुद्धा या कपातीत समाविष्ट होता – 12 वर्षांची सेवा संपवून त्यालाही काढण्यात आलं. ही परिस्थिती अत्यंत दुःखद आहे.
निष्कर्ष – पत्रकारितेची दुर्दशा
दोस्तांनो, लिझी जॉन्सन ची गोष्ट आपल्याला एक महत्त्वाचा धडा शिकवते – गुणवत्तापूर्ण पत्रकारितेचं मूल्य आपण ओळखलं पाहिजे. ज्या पत्रकार युद्धक्षेत्रात, आपत्तीच्या ठिकाणी, धोक्याच्या परिस्थितीत जाऊन सत्य आणतात त्यांचा आपण आदर केला पाहिजे आणि त्यांना support केलं पाहिजे. वॉशिंग्टन पोस्टचा निर्णय आर्थिक दृष्ट्या योग्य असला तरी सामाजिक जबाबदारीच्या दृष्टीने प्रश्नार्थक आहे. लिझी जॉन्सन सारखे पत्रकार पुन्हा कामावर लागतील पण Kyiv bureau बंद झाल्यामुळे युक्रेनातील परिस्थितीची जी माहिती मिळत होती ती आता कमी होईल. आशा आहे की इतर वृत्तसंस्था ही पोकळी भरतील.
आता तुमची पाळी आहे! हा लेख तुमच्या मित्रांना सामायिक करा. खाली प्रतिक्रियेत नक्की सांगा – पत्रकारितेची स्थिती बद्दल तुमचे काय विचार आहेत? वृत्तसंस्थांनी आर्थिक फायदा आणि सामाजिक जबाबदारी यात समतोल कसा साधावा? आमच्याशी सामायिक करा!
अस्वीकरण: ही माहिती विविध वृत्त स्रोतांवरून गोळा केली आहे. घटनांचे तपशील बदलू शकतात. अधिकृत माहितीसाठी कृपया वॉशिंग्टन पोस्ट आणि संबंधित वृत्त संस्थांच्या वेबसाइटला भेट द्या.